Appa

Espr. li tfisser li xi ħaġa li ġrat issa mhix se terġa’ tmur lura għalli kienet;  espr. oħra: “Għid appa!” – tingħad b’mod ta’ antiċipazzjoni meta xi ħadd jixtieq li tiġri xi ħaġa li żgur hi impossibbli jew diffiċli għall-aħħar li sseħħ. Espr. ‘għid appa ħej!’ Din tingħad meta xi ħadd juri stagħġib dwar dak li ħaddieħor qed jippretendi li se jieħu. Logħba bejn adult u tfajjel żgħir fejn l-adult jagħmel idejh ma’ mnieħer it-tifel biex taparsi se jeħodlu mnieħru. Il-kbir liż-żgħir jgħidlu ‘għid appa!, it-tifel jwieġbu ‘appa!’ u l-kbir jurih ras sebgħu l-kbir imdeffes bejn is-swaba’ l-oħra, bħallikieku dak kien l-imnieħer tat-tifel. Din l-espressjoni tingħad ukoll f’waħda mill-‘istejjer tal-ġganti’ li Patri Manwel Magri kien ġabar u ppubblika. F’rakkont minnhom, wara li tfajla tikkonvinċi lill-Ġganta biex tiddendel fil-bir, tgħidilha, ‘Issa għid appa!’ u dik tweġibha ‘appa!’. Fil-pront it-tifla tgħidilha ‘il-ħabel skappa!’ u titlaq il-ħabel minn idejha u l-Ġganta tibqa’ nieżla fil-bir. Ara: Manwel Magri – Ħrejjef Missirijietna, ta’ Ġorġ Mifsud Chircop, pp. 146 – 152.

Ħajr Martin Morana

Bżallu

1. Għamla ta’ ċombin li jitkebbeb miegħu t-tajjar jew il-ħajt. 2.  Logħba bħax-xixu (ara XIXU) E.S.I. 3. Logħba magħrufa wkoll bħala Piżallu jew bħala Ħames Ċagħkiet.  Din hi logħba fejn it-tfal jaqbdu xi ftit piżelli f’idhom u jgħolluhom fl-ajru u jipprovaw jilqgħawhom f’idhom qabel ma’ jaqgħu fl-art.  Idj: “int ġej bil-bżallu llum jew?” – tingħad lil xi ħadd li jkun ġej biċ-ċajt jew qed jipprova jkun diffiċli. etim. Tal. pisello – oriġ. rif. għall-forma taċ-ċombin. Ara:  Logħob Taqbil u Ġugarelli ta’ Guido Lanfranco;

Ċekċieki

  1. game played by rattling objects such as coins or nuts in the fist and then throwing them onto a flat surface with the player getting to keep those that are facing upwards (if coins) or standing erect (if nuts) – in the case of the latter the games is also known as waqqafija.
  2. Something that rattles

Faqqiegħa (logħba)

Logħba ħafifa tat-tfal li tintlagħab b’karta li t-tfal jilwu b’mod li din tingħata l-forma ta’ arzella minfuħa bl-arja minn ġewwa. It-tfal jittantaw jagħfsuha b’qiegħ sieqhom bil-ħsieb li din tinfaqa’ u tagħmel ħoss qawwi. Sors: Piccolo Dizionario (1856).

Referenza: Martin Morana

Gwerra Franċiża

Logħba li minn isimha u mill-mod kif tintlagħab tagħti ħjiel li jista’ jkun li kienet ispirata mill-imblokk storiku li sar mill-Maltin fuq il-Franċiżi bejn l-1798 u l-1800. Din il-logħba kienet tissejjaħ ukoll ‘Nista’ Għalik’. Din il-logħba tintlagħab bejn żewġ gruppi ta’ tfal. Kull grupp jimmarka żona bil-ġebel u bil-linji mpinġijin fl-art, biex dawn jirrapreżentaw il-‘belt’ li jkunu qegħdin jiddefendu; imbagħad il-‘ħabs’ ikun immarkat b’ġebla. Miż-‘żona-belt’  ta’ kull grupp it-tfal taż-żewġ naħat kienu joħorġu għan-nofs, bil-ħsieb li kull wieħed ‘jarresta’ l-għadu’ billi appena jirnexxilu jmiss lil xi ħadd b’idu. Min joħroġ l-aħħar ikun jista’ jaqbad lil min ikun ħareġ qablu mill-grupp l-ieħor u jisfidah billi jgħidlu, ‘Nista’ għalik!’ Kull min jinqabad, jintefa’ bħala ‘priġunier’ fil-‘ħabs’. Biss dak li jaqbad lil xi ħadd ikollu jmur fil-‘belt’ tal-‘għadu’ biex jikkonferma l-qabda li jkun għamel, billi jagħti tliet daqqiet lil wieħed mill-għedewwa. Mat-tielet daqqa dan it-tifel irid ikun ħafif biex jaħrab lura minn fejn ġie, biex ma jinqabadx. Lanfranco jgħid li din il-logħba hi simili ħafna, jekk mhux l-istess, bħal-logħba Gardinaw. Anton F. Attard jgħid li f’Għawdex din kienet logħba differenti għalkollox minn Gardinaw. Attard jgħid li l-Gwerra Franċiża kienet x’aktarx l-aktar logħba popolari mas-subien f’Għawdex, u kienet toħloq eċitament kbir.   Sors: Logħob Folkloristiku ta’ Għawdex, Anton F. Attard, pp. 76-77. Ara: Logħob, Taqbil u Ġugarelli tat-Tfal Maltin ta’ Guido Lanfranco, Wise Owl Publications, p. 31.

A type of game played by children.

Ref: Martin Morana