Id-Dinja tal-Fantasija Maltija (II)

Id-Dinja tal-Fantasija Maltija (II)

Fit-taqsima ta’ qabel din, għall-ewwel darba wara mijiet ta’ snin, konna ftaħna l-bieb u dħalna fid-Dinja tal-Fantasija li kellhom missirijietna u l-Maltin ta’ qabilna.  (more…)

Id-Dinja tal-Fantasija Maltija (I)

Id-Dinja tal-Fantasija Maltija (I)

Wasalna fittmintax-il silta ta’ din is-sensiela li fiha konna qed naqbdu, wieħed wieħed,  mal-karattri tal-fantasija li jeżistu mistoħbija fl-ilsien Malti u niġbru kulma nafu fuqhom, ħalli ma jintnesewx u jintremew minn moħħna, imma nibqgħu niftakruhom ħalli ngħadduhom lil uliedna.  Fil-kitbiet ta’ qabel, tkellimna fuq il-karattri prinċipali; dawk l-aktar magħrufa minn niesna.  Issa wasalna f’punt fejn nixtiequ nurukom, dejjem jekk tridu tiġu magħna, id-Dinja tal-Fantasija Maltija li fiha jgħixu ħafna mill-karattri li semmejna.  Fil-fehma tagħna, din id-dinja tal-fantasija Maltija hi tajba daqs dinjiet oħra tal-fantasija li għandu ħaddieħor – bħal Narnia, Oz, Wonderland, u l-bqija.  Id-dinja tagħna sempliċement qed tistenna li xi ħadd biex jerġa’ jaħjiha, iżejjinha, jidealizaha, u ipenġihielna b’kuluri sbieħ quddiem għajnejna.  Irridu ninvestu kulturalment fiha daqs kemm investa ħaddieħor fid-dinja tal-fantasija tiegħu. Irid ikollna stampi tagħha daqs kemm għandna stampi tad-dinja ta’ ħaddieħor.   U jridu jkunu sbieħ bħal tiegħu.  Biċċa xogħol iebsa, veru, imma imxu ftit miegħi ħalli naraw sa fejn naslu.

(more…)

KTIEB IL-QÂBLA 1883 – It-Tmien Silta

KTIEB IL-QÂBLA 1883 – It-Tmien Silta

TIBDA R-RABA’  TAQSIMA TAL-KTIEB

Ftit ftit, qed inġibu x’kiteb il-Professur Salvatore Luigi Pisani fil-ktieb tiegħu: Ktieb il-Qâbla.  Il-ktieb kien ħareġ fl-1883, u fih xi kliem li aħna l-Maltin tal-lum, billi aħna klieb tagħna nfusna, ħallejnih jintilef meta fil-fatt kien għad għandna bżonnu.  Xi kultant qed naqbżu xi siltiet, u nagħżlu dawk biss li fihom it-terminoloġija li għandna bżonn; imma xorta qed nimxu pass pass mal-ktieb, ħalli jekk jista’ jkun, ma nitilfu xejn minnu. (more…)

It-Toponomastika tal-Gżejjer Żgħar – VI

It-Toponomastika tal-Gżejjer Żgħar – VI

Il-ħsieb ta’ din is-sensiela ta’ artikli hu li nirreġistraw it-toponomi li hemm fuq dawn il-gżejjer żgħar li għandna mxerdin max-xatt ta’ Malta u Għadex kollu – jiġifieri l-ismijiet tal-irdumijiet, għerien, ħofor, nixxiegħat, u kull isem li nafu bih u li ngħata mis-sajjieda, baħħara, u nies oħra midħla ta’ kull rokna ta’ dawn il-gżejjer żgħar li għandna f’rasna. (more…)

It-Toponomastika tal-Gżejjer Żgħar – V

It-Toponomastika tal-Gżejjer Żgħar – V

Il-ħsieb ta’ din is-sensiela ta’ artikli hu li nirreġistraw it-toponomi li hemm fuq dawn il-gżejjer żgħar – jiġifieri l-ismijiet tal-irdumijiet, għerien, ħofor, nixxiegħat, u kull isem li nafu bih u li ngħata mis-sajjieda, baħħara, u nies oħra midħla ta’ kull rokna ta’ dawn il-gżejjer żgħar li għandna f’rasna. (more…)

It-Tfajla tal-Ġmiel li toħroġ mit-Tronġa Mewwija

It-Tfajla tal-Ġmiel li toħroġ mit-Tronġa Mewwija

Wasalna fis-sbatax-il silta ta’ din is-sensiela li fiha qed naqbdu, wieħed wieħed,  mal-karattri tal-fantasija li jeżistu mistoħbija fl-ilsien Malti u niġbru kulma nafu fuqhom, ħalli ma jintnesewx u jintremew minn moħħna, imma nibqgħu niftakruhom ħalli ngħadduhom lil uliedna.  Qegħdin ukoll nippruvaw noħolqu ikonografija għal kull karattru, ħalli aħna u uliedna nkunu nistgħu inpenġuhom u nagħrfu ‘l wieħed mill-ieħor bħalma nagħrfu lil Batman minn Superman (more…)

It-Toponomastika tal-Gżejjer Żgħar – IV

It-Toponomastika tal-Gżejjer Żgħar – IV

Il-ħsieb ta’ din is-sensiela ta’ artikli hu li nirreġistraw it-toponomi li hemm fuq dawn il-gżejjer żgħar – jiġifieri l-ismijiet tal-irdumijiet, għerien, ħofor, nixxiegħat, u kull isem li nafu bih u li ngħata mis-sajjieda, baħħara, u nies oħra midħla ta’ kull rokna ta’ dawn il-gżejjer żgħar li għandna f’rasna. (more…)

KTIEB IL-QÂBLA 1883 – Is-Sitt Silta

KTIEB IL-QÂBLA 1883 – Is-Sitt Silta

Ftit ftit, qed inġibu x’kiteb il-Professur Salvatore Luigi Pisani fil-ktieb tiegħu: Ktieb il-Qâbla.  Il-ktieb kien ħareġ fl-1883, u fih xi kliem li aħna l-Maltin tal-lum, billi aħna klieb tagħna nfusna, ħallejnih jintilef meta fil-fatt kien għad għandna bżonnu.  (more…)

It-Toponomastika tal-Gżejjer Żgħar – III

It-Toponomastika tal-Gżejjer Żgħar – III

Il-ħsieb ta’ din is-sensiela ta’ artikli hu li nirreġistraw it-toponomi li hemm fuq dawn il-gżejjer żgħar – jiġifieri l-ismijiet tal-irdumijiet, għerien, ħofor, nixxiegħat, u kull isem li nafu bih u li ngħata mis-sajjieda, baħħara, u nies oħra midħla ta’ kull rokna ta’ dawn il-gżejjer żgħar li għandna f’rasna. (more…)

IL-QARĊILLA, IN-NUTAR, U L-ĦUTTAB

IL-QARĊILLA, IN-NUTAR, U L-ĦUTTAB

Xi tfisser il-kelma Qarċilla?  Riedu jkunu l-festi karnivaleski tas-sena 2014 li reġgħu rxuxtaw din tal-Qarċilla.  Hemm aktar minn interpretazzjoni waħda x’niddiskutu fuq dan is-suġġett.  (more…)

KTIEB IL-QÂBLA 1883 – Il-Ħames Silta

KTIEB IL-QÂBLA 1883 – Il-Ħames Silta

Kitba ta’ Ġużi Gatt (more…)

It-Toponomastika tal-Gżejjer Żgħar – II

It-Toponomastika tal-Gżejjer Żgħar – II

F’din is-sensiela ta’ artikli qegħdin induru mal-gżejjer Maltin infittxu dawk il-blatiet, skollijiet u gżejjer żgħar oħra li għandna fil-baħar ta’ madwar Malta u Għawdex biex nirreġistraw it-toponomi – jiġifieri l-ismijiet tal-irdumijiet, għerien, ħofor, nixxiegħat, li hemm fuqhom, u kull isem li nafu bih u li ingħata mis-sajjieda, baħħara, u nies oħra li minħabba xogħolhom ikun midħla ta’ kull rokna ta’ dawn il-gżejjer żgħar. (more…)

IS-SIBILLA jew is-Sittażbrilja

IS-SIBILLA jew is-Sittażbrilja

Wasalna fis-sittax-il silta ta’ din is-sensiela li fiha qed naqbdu, wieħed wieħed,  mal-karattri tal-fantasija li jeżistu mistoħbija fl-ilsien Malti u niġbru kulma nafu fuqhom, ħalli ma jintnesewx u jintremew minn moħħna, imma nibqgħu niftakruhom ħalli ngħadduhom lil uliedna.  Qegħdin ukoll nippruvaw noħolqu ikonografija għal kull karattru, ħalli aħna u uliedna nkunu nistgħu inpenġuhom u nagħrfu ‘l wieħed mill-ieħor bħalma nagħrfu lil Batman minn Superman (more…)

It-Toponomastika tal-Gżejjer Żgħar – I

It-Toponomastika tal-Gżejjer Żgħar – I

L-ewwel silta f’sensiela ta’ artikli dwar it-toponomastika tal-gżejjer żgħar ta’ madwar Malta u Għawdex.

Kitba ta’ Arnold Sciberras u Jeffrey Sciberras (more…)

KTIEB IL-QÂBLA 1883 – Ir-Raba’ Silta

KTIEB IL-QÂBLA 1883 – Ir-Raba’ Silta

Ir-raba’ parti tal-EWWEL TAQSIMA u l-bidu tat-TIENI TAQSIMA tal-ktieb. (more…)

IL-FESTA MALTIJA

IL-FESTA MALTIJA

Mera tal-karattru Malti u wirt ekklesjastiku.

Kitba ta’ Joseph C. Camilleri. (more…)

Is-Serp ta’ Seba’ Rjus

Is-Serp ta’ Seba’ Rjus

Wasalna fil-ħmistax-il silta ta’ din is-sensiela li fiha qed naqbdu, wieħed wieħed,  mal-karattri tal-fantasija li jeżistu mistoħbija fl-ilsien Malti u niġbru kulma nafu fuqhom, filwaqt li noħolqu stampa tagħhom ħalli nagħrfu karattru minn ieħor.  Nittamaw ħafna li dawn l-istampi, jiġifieri l-ikonografija li qed nippruvaw noħolqu, jiġu aċċettati mill-poplu Malti, u li l-għalliema u l-kittieba jużawhom u jinvestu t-talenti tagħhom fihom biex il-fenominu jikber u tkompli tistagħna l-kultura Maltija.  Tajjeb li nerġgħu ngħidu ukoll li jekk hemm min iħoss li l-istampi, jew l-ikonografija li qegħdin ninbuttaw aħna mhix tajba biżżejjed, nittamaw li talanqas il-kitba tliehem lil ħaddieħor biex jagħmel xi ħaġa aħjar milli għamilna aħna.  Nixtiequ li, x’aktarx għall-ewwel darba fil-kultura tagħna, nagħtu d-dettalji li hemm bżonn biex ħafna mill-karattri tal-fantasija li hemm moħbija fis-subkonxju tagħna jingħataw sura li tingħaraf.  (more…)

KTIEB IL-QÂBLA 1883 – It-tielet Silta

KTIEB IL-QÂBLA 1883 – It-tielet Silta

It-tielet parti tal-EWWEL TAQSIMA tal-ktieb. (more…)

L-Imlejka

L-Imlejka

Wasalna fl-erbatax-il silta ta’ din is-sensiela li fiha qed naqbdu, wieħed wieħed,  mal-karattri tal-fantasija li jeżistu mistoħbija fl-ilsien Malti u niġbru kulma nafu fuqhom, ħalli ma jintnesewx u jintremew minn moħħna, imma nibqgħu niftakruhom ħalli ngħadduhom lil uliedna.  (more…)

KTIEB IL-QÂBLA 1883 – It-tieni Silta

KTIEB IL-QÂBLA 1883 – It-tieni Silta

It-tieni parti tal-EWWEL TAQSIMA tal-ktieb.

Ftit ftit, qed inġibu x’kiteb il-Professur Salvatore Luigi Pisani fil-ktieb tiegħu: Ktieb il-Qâbla.  Il-ktieb kien ħareġ fl-1883, u fih xi kliem li aħna l-Maltin tal-lum, billi aħna klieb tagħna nfusna, ħallejnih jintilef meta fil-fatt kien għad għandna bżonnu.  Meta l-Profs. Pisani ħareġ il-ktieb tiegħu maħsub biex jgħallem, diġa kien hemm skola tal-qwiebel, imma fil-biċċa l-kbira dawn il-qwiebel kienu nisa li ħadu l-esperjenza tagħhom minn l-omm għall-bint.  Dan ifisser li t-terminoloġija, jew il-kliem li kienu jużaw fis-sengħa tagħhom, kien kliem magħruf f’ilsien il-poplu.  Il-Profs. Pisani qagħad b’seba’ għajnejn li juża l-kliem li l-qwiebel, jew dawk li kienu jixtiequ li jsiru qwiebel, kienu jafuh, u meta kellu juża xi kelma li kien jaf li kienet tqila, kitbha bil-korsiv, u fissirha bi kliem ieħor aktar komuni. (more…)

Ix-Xifajk

Ix-Xifajk

Wasalna fit-tlettax-il silta ta’ din is-sensiela li fiha qed naqbdu, wieħed wieħed,  mal-karattri tal-fantasija li jeżistu mistoħbija fl-ilsien Malti u niġbru kulma nafu fuqhom, ħalli ma jintnesewx u jintremew minn moħħna, imma nibqgħu niftakruhom ħalli ngħadduhom lil uliedna.  Qegħdin ukoll nippruvaw noħolqu ikonografija għal kull karattru, ħalli aħna u uliedna nkunu nistgħu inpenġuhom u nagħrfu ‘l wieħed mill-ieħor bħalma nagħrfu lil Batman minn Superman.  Minn irid jaqra x’għidna fuq il-karattri li ktibna fuqhom qabel, jista’ jsib dan it-tagħrif HAWN (more…)

KTIEB IL-QÂBLA – 1883

KTIEB IL-QÂBLA – 1883

Fl-1883, il-pubblikatur P. Debono stampa ktieb ta’ 105 (mija u ħames) paġni li jġib l-isem Ktieb il-Qâbla.  L-awtur kien Salvatore Luigi Pisani, kirurgu u professur tal-Ġinekoloġija.  S.L. Pisani ħareġ ukoll il-ktieb Twissijiet fuq il-Mard tal-Korla (1885), Fuq il-Mard tat-Tfal u Kif Nilqgħulu (1885), u Report on the Cholera Epidemic in the Year 1887. (more…)

L-Għul

L-Għul

Wasalna fit-tnax-il silta ta’ din is-sensiela li fiha qed naqbdu, wieħed wieħed,  mal-karattri tal-fantasija li jeżistu mistoħbija fl-ilsien Malti u niġbru kulma nafu fuqhom, ħalli ma jintnesewx u jintremew minn moħħna, imma nibqgħu niftakruhom ħalli ngħadduhom lil uliedna.  Qegħdin ukoll nippruvaw noħolqu ikonografija għal kull karattru, ħalli aħna u uliedna nkunu nistgħu inpenġuhom u nagħrfu ‘l wieħed mill-ieħor bħalma nagħrfu lil Batman minn Superman.  Minn irid jaqra x’għidna fuq il-karattri li ktibna fuqhom qabel, jista’ jsib dan it-tagħrif HAWN.  Din id-darba jmiss li nitkellmu fuq: (more…)

L-erwieħ, l-ispirti u l-ħares fil-folklor Malti

L-erwieħ, l-ispirti u l-ħares fil-folklor Malti

Bħall-ġnus kollha tad-dinja, il-poplu Malti għandu l-folklor tiegħu magħġun f’użanzi u tradizzjonijiet antiki li waslu għandna mill-ġenerazzjonijiet ta’ qabilna. Xi wħud minnhom ma nafux l-oriġini tagħhom, oħrajn għandhom għeruq barranin iżda maż-żmien libsu l-libsa Maltija u saru Maltin daqsna.

(more…)